در گستره اي پهناور از تاريخ كه آغاز آن بر كسي آشكار نيست , گروهي از انسانها كه روحي لطيف و فكري خلاق داشتند در جست و جوي خواسته هاي فطري و عميق جان خود, علمي را پي افكندند كه هنديان آن را « يوگا» خواندند . آنها با راهنمايي و الهام نداهاي آسماني توانستند روشها و فنوني را براي بر انگيختن نيرو و توانايي هاي بالقوه و همچنين توسعه حوزه ديد و رويت دروني خود طراحي و ابداع كنند. منظور و مقصود از اين فنون ،رسيدن و غرقه شدن در عميق ترين خواسته هاي اصيل خويش يعني سرور و آرامش ناب ( آناندام ) توسعه ديد درون و امكان رويت اشياء در ميدان هاي مختلف آگاهي يا آگاهي ناب ( چيتام ) , و سرانجام درك حقيقت خويش يا حقيقت ناب ( ساتيام ) بود .
يوگا شناختي مستقيم و بي واسطه از ژرفاي هستي خويش و هماهنگي با قوانين طبيعت است . اين معرفت شهودي در پي سلوكي پي گير و عشقي صادقانه حاصل مي شود . در پي اين سلوك فرد تسلطي همه جانبه بر قواي تن ، احساسات و افكار خود پيدا مي كند ودر نهايت مي تواند خود را از حيطه تغييرات احساسي و نگرانيهاي فكري فراتر برده ، در عمق قلب خود قرار يابد. جايي كه تلاطمات فكري و محيط خارجي قادر نيست تاثيري برآن داشته باشد.
  در مورد معناي واژه « يوگا » تنوعی ديده مي شود . آن را به معناي :
« اتحاد و وصال » ، « رويت و نظاره » و « كنترل و به زير يوغ در آوردن » به كار برده اند. يوگا تعريفي از يك يا گروه محدودي از تمرينات يا حالت معيني نيست . بلكه بيشتر اشاره به مجموعه اي از فنون ، از ساده تا بسيار پيشرفته  و احوال باطني مختلف و در واقع يك سير و سلوك كامل دارد .
  روشن بينان و دانايان بسياري، بويژه در هند، در پس سالها تزكيه نفس و مراقبه های ژرف، حالاتي از آگاهي را كشف و تجربه كردند . مجموعه اين حالات و فنون و تعاليم كه براي درك و وصول به اين احوال توسط آن مردان خردمند طراحي و دريافت شد « يوگا» خوانده مي شود . 
 

تاریخچه يوگا چيست؟    
 
  از لحاظ تاريخي سابقه معرفت و سلوك يوگا را تا دو منبع كهن مي توان رديابي كرد .
1- تمدن دره سند              2- تمدن ودايي
بر اساس كشفيات باستان شناسان تمدن دوره سند لااقل قدمتي بالغ بر 2500 سال قبل از ميلاد دارد . اين تمدن كهن اولين بار در محلي به نام موهنجو درو (تپه مردگان) در دره لركنه(Larkana) در پاكستان امروزي پيدا شد . بعدها قسمتهاي ديگري از اين تمدن در منطقه اي به نام هرپا ( Harappa)  در فلات پنجاب كشف شد . اين تمدن در منطقه وسيعي گسترده بود و از فلات پنجاب و سند تا راجستان شمالي و ناحيه كتيهاور (Kathyavar) در هند غربي را در بر مي گرفته است.
  بعدها پيش آهنگ اين تمدن را در آباديهاي كوه پايه اي بلوچستان يافتند كه به نام فرهنگ نال و كولي(Nal-Kulli) مشهورند اما عصر ودايي را با ورود بعضي طوايف آريايي به شمال هند از حدود هزار و پانصد تا پانصد پيش از ميلاد تخمين زده اند.
اصولاً در تمدن ودايي ، بيشتر تقديس قواي طبيعي و توصيف نيروهاي شگفت هستي به چشم مي خورد . اين توصيفات كه در چهار كتاب به نام هاي 1- ريگ ودا 2- ساماودا
3-ياجور ودا 4- آتاروا ودا نوشته شده اند که ظاهراً مجموعه اي تنظيم شده بر اساس كشف و شهود روشن بنيان « ريشي ها » بوده اند.
  تا اينجا مطالبي درباره تاريخچه وماهيت يوگا از پيش رو گذرانديم . با تعريفي كه از يوگا داشتيم به نظر مي رسد كه يوگا, علم كهن و جامعي است براي نيل به خود شناسي و بيداري تمام قواي ذهن و بدن و از همه مهمتر استقرار در طبيعت حقيقي خود . با اين وجود ، به خصوص در كشورهاي غربي ديده شده است كه بعضاً از يوگا به عنوان ورزش ،راههايي براي لاغري ، زيبايي و تناسب اندام و حتي روشي در مانگر ، ياد شده .
هر چند كه هدف غايي يوگا هيچ كدام از موارد ياد شده نيست اما در عين حال مي تواند تمام موارد فوق را براي انسان به ارمغان آورد .
 
 چه تحقیقات و مطالعاتی در مورد تاثیرات یوگا بر سلامتی انسان وجود دارد ؟
 
  يوگي ها و اصولاً يوگا با بلند نظري و مناعت طبع خود، بدون درنظر گرفتن نژاد و مليت ،خواستار بهره مند شدن تك تك انسانها از اين علم هستند . خوشبختانه درنيم قرن اخير تحقيقات وسيع و دامنه داري در ارتباط با يوگا و سلامتي به عمل آمده كه نمي توان از نتايج آن صرف نظر كرد .
  در واقع نتايج اين تحقيقات چنان حيرت انگيز و تكان دهنده بوده است كه امروزه از يوگا به عنوان يك طب پيشگير و مكمل نيز ياد مي شود. از آنجايي كه در علم پزشكي ثابت شده است كه بيش از 70 در صد بيماري ها ريشه عصبي دارند ، مي توان از يوگا به عنوان طبي پيشگير و درماني موثر در هر دو حوزه تن و روان سود جست . از مهمترين شاخص هاي يوگا ، بررسي دقيق ذهن ، مغز ، اعصاب و اصولاً روان انسان است . در اين راستا يوگا به عنوان علمي در متعادل كردن نيم كره هاي مغزي و هماهنگي بين ذهن و بدن ، پيش تاز است .
  در 50 سال گذشته تحقيقات گوناگوني در نقاط مختلف دنيا بروي يوگا و ارتباط آن با سلامت جسم و روان انجام شده اين تحقيقات در زمينه هايي چون :
1-       تاثير تمرينات بدني ( آساناها ) بر روي جسم
2-       تاثير تمرينات ذهني ( كه در بعضي مواقع با حركات جزئي بدني نيز همراه است )
  شامل : انواع مراقبه ها ، تمرينات تنفسي و ديگر فنون يوگا
3-       تاثير تمرينات نظافتي ( شات كارماها ) بر روي ذهن وبدن
4-       تاثير مراقبه در كاهش استرس و فشارهاي عصبي و درمان بيماري هايي كه منشاء عصبي دارند .
  با اميد اينكه در اين بخش با معرفي هر چند كوتاه و مختصر از يوگا و ارتباط آن با سلامتي توانسته باشيم دريچه اي كوچك را به روي خوانندگان محترم باز كرده باشيم . در پايان اميدواريم كه ارزش اين علم والا و نقش آن در زندگي و سلامتي بيش از پيش در كشور عزيزمان ايران شناخته شود .
 
 ماخذ:
 کتاب راه یوگا،
 تالیف استاد برزو قادری،
 انتشارات آویژه، چاپ اول